Świat Wciąga » Europa » Polska » Pomorze » Półwysep Helski » Jastarnia » Granica w Jastarni (1772-1793)

Granica w Jastarni (1772-1793)

Granica w Jastarni istniała w 18. wieku i była granicą państwową pomiędzy Polską a Prusami. Istniała 21 lat, w latach 1772-1793.

Wcześniej istniała w tym miejscu granica między Starostwem Puckim, a częścią Półwyspu Helskiego należącą do Gdańska.

Granica w Jastarni

Wszystko zaczęło się w 1526 roku, kiedy Zygmunt Stary podporządkował miasto Hel (wraz z częścią półwyspu) miastu Gdańsk. Podobno zrobił to w zamian za dostęp do portu w Elblągu.

Rok wcześniej, w 1525 roku upadło Państwo Krzyżackie. Jednym z następstw tego wydarzenia był bunt mieszczan, który wybuchł w Gdańsku. Stłumiła go dopiero interwencja króla Zygmunta Starego, który przybył do miasta z 8 tysiącami żołnierzy. To właśnie to wydarzenie było przyczyną uregulowania na nowo statusu Gdańska – a także jego okolic, z Półwyspem Helskim włącznie..

Jastarnia Pucka i Jastarnia Gdańska

Obie części Półwyspu Helskiego nadal należały do Polski, ale na innych zasadach:

  • zachodnia była częścią Starostwa Puckiego,
  • a wschodnia należała do Gdańska.

Granicę wyznaczono przy wsi Jastarnia – i odtąd po obu stronach granicy rozwijały się dwie osobne osady:

  • Jastarnia Pucka – katolicka, z ludnością kaszubską
  • i Jastarnia Gdańska (Bór) – protestancka, częściowo z ludnością niemieckojęzyczną.

Podobno do dziś można odnaleźć ślady różnych dialektów kaszubskich, które wytworzyły się w tych dwóch osadach.

Granica polsko-pruska w Jastarni

W czasie pierwszego rozbioru Rzeczypospolitej w 1772 roku, Prusy przyłączyły do siebie całe polskie Pomorze – ale bez Gdańska i terenów do niego należących, a zatem bez Helu i połowy Półwyspu Helskiego. Dlatego granica w Jastarni stała się granicą państwową – aż do 1793 roku, kiedy to wraz z drugim rozbiorem, Prusy zagarnęły Gdańsk i resztę półwyspu.

Obie osady były niewielkie i nadal oddzielne pod panowaniem pruskim. Dopiero wybudowanie linii kolejowej w 1921 roku, już w czasach II RP, spowodowało ich szybszy rozwój i stopniowe połączenie się osad.

Gdzie była granica w Jastarni?

Granica przebiegała mniej więcej równolegle do ulicy Stelmaszczyka w Jastarni, kilkadziesiąt metrów dalej w stronę Kuźnicy. Mierzeja była w tym miejscu wtedy nieco węższa niż dziś.

Dawniej na linii granicznej istniał rów oraz płot. Dziś nie ma już po nich śladu, ale istnieje w tym miejscu tablica informacyjna. Można ją znaleźć pomiędzy budynkami nr 47 a 51 przy ulicy Mickiewicza w Jastarni, bardzo blisko głównej arterii łączącej molo z dworcem PKP.

Przeczytaj więcej o granicy w Jastarni w artykule o historii Półwyspu Helskiego: