Świat Wciąga » Europa » Polska » Pomorze » Półwysep Helski » Helska kolejka wąskotorowa

Helska kolejka wąskotorowa

Helska kolej wąskotorowa to sieć kolei wąskotorowej o długości 19 km, zlokalizowanej w okolicach Helu i Cypla Helskiego. Została zbudowana w czasach II RP jako kolejka wojskowa, związana z Portem Wojennym w Helu oraz Rejonem Umocnionym Hel.

Helska kolejka wąskotorowa składa się obecnie z dwóch części:

  • Kolej turystyczna2,5 km długości, zarządzana przez Muzeum Kolei Helskich, związane z Muzeum Obrony Wybrzeża.
  • Kolej wojskowa – 16,5 km długości, zarządzana przez Marynarkę Wojenną.

Poza siecią kolei wąskotorowej na Półwyspie Helskim funkcjonuje też linia kolejowa Władysławowo – Hel.

Przeczytaj więcej o normalnotorowej linii kolejowej na Mierzei Helskiej:

Wąskotorowa kolej turystyczna

Kolejka turystyczna działa obecnie w sezonie wiosna-lato.

Kolejka łączy:

  • Muzeum Obrony Wybrzeża
  • z Muzeum Kolei Helskich.

Bruno

Stacją początkową kolejki jest dawne stanowisko artyleryjskie B2 „Bruno” baterii „Schleswig-Holstein”. Znajduje się tu Muzeum Obrony Wybrzeża.

Caesar (przesiadka)

Pół kilometra za stacją Bruno znajduje się dawne stanowisko B3 “Caesar”

Tor wiedzie tutaj przez wnętrze schronu. Jednak lokomotywy używane obecnie przez muzeum są zbyt szerokie, by móc przez niego przejechać . Dlatego podróżni muszą pieszo obejść schron dookoła i przesiąść się za nim do drugiego pociągu.

Frankowo

Stacją końcową kolejki jest Frankowo, znajdujące się przy Muzeum Kolei Helskich.

Muzeum Kolei Helskich

Muzeum Kolei Helskich jest częścią Helskiego Kompleksu Muzealnego, związanego z Muzeum Obrony Wybrzeża.

Znajduje się w jednym z dawnych magazynów baterii Schleswig-Holstein.

Wystawa dotyczy zarówno wojskowej kolei wąskotorowej, jak i kolei normalnotorowej, wybudowanej w latach 1920-1921. Częścią muzeum jest też wystawa plenerowa.

Historia kolei wąskotorowej

1901-1921 Kolejka leśna

Pierwszą koleją wąskotorową na Półwyspie Helskim była kolejka leśna, działająca w latach 1901-1921.

Została zlikwidowana wraz z ukończeniem budowy głównej linii kolejowej Puck – Hel w 1921 roku.

1927-1934 Port wojenny

Na przełomie lat 20. i 30. XX wieku rozpoczęta została budowa Portu Wojennego Hel, bazy polskiej Marynarki Wojennej.

Wojskowa kolej wąskotorowa powstała jako środek transportu związany z tym portem i miało to miejsce pomiędzy 1927 a 1934 rokiem (w zależności od źródła).

1936-1939 Rejon Umocniony Hel

W kolejnych latach sieć linii wąskotorowych była stale rozbudowywana.

Była głównym środkiem transportu w ramach utworzonego w 1936 roku Rejonu Umocnionego Hel. Kolejka służyła m.in. do transportu torped, min, amunicji, sprzętu i zaopatrzenia.

Układ sieci

Dokładne mapy poszczególnych linii przedwojennej kolejki wąskotorowej nie są powszechnie dostępne (a przynajmniej ja do nich nie dotarłem). Nic dziwnego – obiekty wojskowe były i pozostają tajne.

Wszystko wskazuje na to, że kolej wąskotorowa łączyła m.in.:

  • niemal sam koniec Cypla Helskiego,
  • wszystkie główne obiekty Rejonu Umocnionego Hel, w tym port wojenny, baterie artyleryjskie, schrony i magazyny,
  • Ośrodek Oporu “Jastarnia”.

Prawdopodobnie tory kolejki dochodziły również do Rezydencji Prezydenta RP w pobliżu Juraty. Podobno do rezydencji prowadzi równa ścieżka, która może być pozostałością po dawnym torowisku.

Cała przedwojenna sieć kolejki wąskotorowej na Półwyspie Helskim liczyła w sumie 26 km torów. Prawdopodobnie wszystkie odcinki były jednotorowe.

Maskowanie

Kolejka była kluczowym elementem wojskowej infrastruktury Półwyspu Helskiego, dlatego musiała być dobrze zamaskowana przed oczami potencjalnego wroga:

  • Była poprowadzona w gęstym lesie i niewidoczna od strony otwartego Bałtyku.
  • Prześwity między drzewami były wypełnione siatkami maskującymi, aby uniemożliwić lokalizację kolei z powietrza.
  • Wiele obiektów wojskowych umożliwiało wjazd wagonów do środka tych obiektów, a rozładunek następował w ich wnętrzu.

1939 Obrona Helu

Kolejka wąskotorowa odegrała ważna rolę w czasie Obrony Helu we wrześniu 1939 roku.

Przeczytaj więcej o Obronie Helu w 1939 roku oraz ewakuacji z Helu w 1945 roku.

1939-1945 Okupacja niemiecka

W latach niemieckiej okupacji Półwyspu Helskiego, Niemcy znacznie rozbudowali sieć baterii i obiektów wojskowych oraz sieć kolei wąskotorowych.

Powstało przynajmniej 6 kilometrów nowych torów, w tym fragment obsługujący baterię Schleswig-Holstein, który dziś stanowi część udostępnioną turystom.

Pociągi mogły wjeżdżać do wnętrza obiektów, wewnątrz których znajdowały się m.in. obrotnice.

PRL

Po drugiej wojnie światowej kolej wąskotorowa na Helu została jeszcze nieco przedłużona i osiągnęła szczyt swej długości – 37,5 km.

W latach 70. nastąpił jednak demontaż części linii:

  • część szyn zdemontowano całkowicie,
  • niektóre linie zasypano piaskiem.

Kolejka wąskotorowa dziś

Do dziś w helskich lasach istnieje sieć dróg i nasypów, które kiedyś były częścią kolejki wąskotorowej. W niektórych miejscach tory wyłaniają się spod piasku i ściółki, zwłaszcza po sztormach i silnych wiatrach.

Około 16,5 km torów jest nadal wykorzystywana przez wojsko.