Historia Filipin

Filmy o Filipinach

Cały film: Historia Filipin

Cześć!

Nazywam się Wojciech Piestrak.

Opowiadam o świecie na kanale Świat Wciąga.

Daj się zaprosić!

 

Historia Filipin

Historia Filipin przez wieki oznaczała ścieranie się wpływów imperiów azjatyckich, europejskich i amerykańskich. Nic dziwnego – to miejsce stojące na drodze do Wysp Korzennych i przypraw cenniejszych od złota – tak cennych, że europejscy władcy nie wahali się wysyłać swych statków w długą i niebezpieczną podróż.

Filipiny były kolonią hiszpańską, a potem amerykańską. Dalsza historia to m.in. inwazja Japonii, wojny i rewolucje i dyktatura Ferdinanda Marcosa.

Migracja z Chin i Tajwanu

Najdawniejsza historia Filipin

Chociaż istnieją teorie mówiące o pradawnych pomostach lądowych pomiędzy Filipinami a resztą Azji, które istniały kilkadziesiąt tysięcy lat temu i którymi prawdopodobnie przedostali się tu przodkowie ciemnoskórych Negrytów, to bajkowe wyspy położone na południowy wschód od Chin były prawie niezamieszkałe do 30. wieku przed naszą erą, czyli do czasów gdy w Egipcie powstawały hieroglify, w Chinach budowano miasta, a w Polsce trwała epoka kamienia łupanego.

Wyspy filipińskie porastała dżungla, po drzewach skakały wyraki – czyli małpy podobne do mistrza Yody z Gwiezdnych Wojen – a wody roiły się od egzotycznych ryb.

Wtedy na wyspy zaczęli docierać ludzie z Chin i Tajwanu. Przypływali na długich łodziach, wioząc ze sobą zwierzęta hodowlane, zboże i cały dobytek – i był to początek wielkiej migracji ludów Malajsko-Polinezyjskich, które w kolejnych wiekach i tysiącleciach dotarły stąd do Indonezji, wysp Melanezji, Polinezji, a potem do Nowej Zelandii.

Pierwsze królestwa

1000 lat przed naszą erą na Filipinach powstały pierwsze królestwa, rozpoczął się handel między wyspami, ale także z Japonią, Chinami, Indiami, a nawet Persją.

Królestwa, będące dość luźnymi federacjami miejscowych wsi, toczyły ze sobą wojny, odpierały ataki chińskich piratów, zmieniały swoje granice – i taki stan rzeczy trwał mniej więcej do 15. wieku – czyli do epoki Wielkich Odkryć Geograficznych.

Przed europejską kolonizacją

I chociaż zwykle historię Filipin zaczyna się właśnie od przybycia Hiszpanów, to warto wiedzieć, że przed ich przybyciem na wyspach żyło już pół miliona ludzi.

Mieszkali tu wyznawcy buddyzmu, hinduizmu, taoizmu, szyntoizmu, animizmu, a tuż przed Europejczykami na Filipinach pojawił się islam.

Brunei a Filipiny

Kiedy spojrzycie na dzisiejszą mapę świata, na niedalekiej wyspie Borneo zobaczycie małe, muzułmańskie państwo Brunei, które w tamtym czasie było prawdziwą potęgą. Dwór władcy Brunei ociekał złotem, a kraj prowadził ekspansję na nowe tereny – i właśnie w ten sposób islam dotarł na Filipiny.

Od tego czasu islam jest obecny na Filipinach do dziś, przede wszystkim na południowej wyspie Mindanao.

Hiszpańska kolonizacja Filipin

Ale w odróżnieniu od sąsiedniej Malezji i Indonezji Filipiny nie stały się muzułmańskie. A to za sprawą europejskich misjonarzy i europejskiej kolonizacji.

Ferdynand Magellan

Ferdynand Magellan

Na początku 16. wieku na Filipiny dotarli Portugalczycy, a krótko potem przybyła tu słynna wyprawa Magellana, który płynął tędy po drogocenne korzenie, w pierwszej podróży morskiej dookoła świata.

Magellan zdążył ogłosić osłupiałym tubylcom, że oto przyłącza wyspy do Królestwa Hiszpanii – ale wkrótce zginął przebity bambusową włócznią w beznadziejnie głupiej potyczce z tubylcami na wyspie Mactan.

Miguel Lopez de Legazpi

Hiszpańska kolonizacja Filipin

Ale kilkadziesiąt lat później Hiszpanie wrócili. Król Hiszpanii zlecił opanowanie archipelagu Miguelowi Lopez de Legazpi, który wyruszył z Meksyku na czele 380 ludzi.

De Legazpi przybył na wyspę Bohol i zawarł z miejscowym wodzem braterstwo krwi. Zgodnie z tutejszą tradycją, obaj nacięli sobie ręce i wypili nawzajem swoją krew zmieszaną z winem.

Rozwój kolonii

Hiszpanie ruszyli dalej – i mimo że była ich garstka, to uzbrojeni w broń palną, chronieni przez pancerze i metalowe hełmy, posiadali olbrzymią przewagę militarną. Zakładali stałe osady i rozpoczęli kolonizację całego archipelagu

Niedaleko miejsca śmierci Magellana rozbudowali miasto Cebu, a jedną z plemiennych wiosek, Manilę – dzisiaj liczącą z przedmieściami 22 miliony osób – Hiszpanie przekształcili w stolicę swojej nowej kolonii. 

Skąd się wzięła nazwa “Filipiny”?

Dlaczego Filipiny nazywają się Filipiny?

Nazwa “Filipiny” została nadana wyspom na cześć hiszpańskiego następcy tronu Filipa II.

Filip był świetnym strategiem, bardzo zainteresowanym obcymi kulturami, a Filipiny były jego ulubioną kolonią. Nauczony trudnymi doświadczeniami z kolonizacji Ameryki Północnej i Południowej, tym razem postanowił podbić nowe lądy nie tylko za pomocą miecza, ale przede wszystkim poprzez siłę argumentów, układów i korzyści handlowych.

I właśnie dlatego kolonizacja przebiegała łatwo i stosunkowo łagodnie. Hiszpanie budowali ufortyfikowane kościoły, nawracali tubylców na katolicyzm, obiecywali zbawienie duszy i życie wieczne w raju.

Stworzyli też przyczółek zabezpieczający hiszpański handel przyprawami korzennymi oraz handel z Japonią i Chinami.

Chińscy piraci

Filipiny a Chiny

Oczywiście nie wszystkim ten stan rzeczy się podobał. Chińczycy, którzy od stuleci dominowali w handlu w tej części świata, podjęli próbę odbicia wysp.

Przepotężna armada chińskiego pirata Limahonga, złożona z ponad 60 wojennych dżonek, 4000 piratów i ludności cywilnej, która miała skolonizować podbite ziemie, przeprowadziła desant na Filipiny. Ale mimo ogromnej przewagi liczebnej Chińczyków, Hiszpanie odparli atak.

Odparli też próby przejęcia wysp przez Holandię oraz potężną brytyjską inwazję. I tak – Hiszpanie rządzili na wyspach przez ponad 300 lat – aż do końca XIX wieku, czyli dłużej niż w jakiejkolwiek hiszpańskiej kolonii w Ameryce Południowej.

Ślady kolonizacji hiszpańskiej na Filipinach

Filipiny a Hiszpania

Do dzisiaj istnieje zresztą wiele śladów tej kolonizacji:

  • nazwy geograficzne, jak Valencia czy Negros,
  • imiona, jak np. Rodrigo,
  • nazwiska, jak Garcia, Valdez czy Ortiz,
  • filipińska waluta – peso,
  • język – mniej więcej 1/4 słów w języku filipino / tagalog – to słowa pochodzenia hiszpańskiego,
  • chrześcijaństwo – chyba najbardziej widoczny ślad hiszpańskiej kolonizacji – 90% Filipińczyków to chrześcijanie, 80% to katolicy – i jest to czwarty najliczniejszy kraj chrześcijański na świecie, największy bastion chrześcijaństwa w Azji.

Rewolucja Filipińska

Powstania przeciwko Hiszpanom

W czasie panowania Hiszpanów wybuchło ponad 100 mniejszych i większych powstań, które nasiliły się pod koniec XIX wieku. Powstały tajne organizacje dążące do niepodległości Filipin.

Jedną z nich był Katipunan – przypominający struktury mafijne i zachodnie struktury masońskie – pełne rytuałów, kręgów wtajemniczenia. Rekruci musieli podpisywać przysięgę na wierność własną krwią, nie mogli znać siebie nawzajem, używali tajnych haseł, szyfrów i pseudonimów.

Nastroje pogarszały wysokie podatki, przymusowa praca, tortury i egzekucje wykrytych członków organizacji. 

Rewolucja Filipińska

W końcu, w 1896 roku, wybuchło największe zbrojne powstanie przeciwko Hiszpanom, zwane Rewolucją Filipińską.

Jedną z iskier do jej wybuchu była egzekucja Jose Rizala, lekarza i pisarza, porównywanego z Mahatmą Gandhim, który działał na rzecz pokoju i niepodległości Filipin. Nota bene był to człowiek genialny – potrafił pisać i czytać w wieku 2 lat, a potem władał biegle ponad 20 językami.

Rewolucja ciągnęła się przez kilka lat – raz wygrywali Hiszpanie, a raz Filipińczycy – były bitwy, rozejmy, przekupstwa i rozłamy.

Amerykańska kolonizacja Filipin

Wojna amerykańsko-hiszpańska

Wojna amerykańsko-hiszpańska

Ale co ważne – działo się to w czasach, gdy Stany Zjednoczone dążyły do hegemonii na Pacyfiku i w Ameryce Łacińskiej. A żeby to osiągnąć musiały wyprzeć z tych rejonów Hiszpanię.

Wybuchła wojna amerykańsko-hiszpańska. Hiszpanie walczyli na kilku frontach – między innymi na Kubie i Portoryko, a w kwietniu 1898 roku wojna przeniosła się na Filipiny.

Amerykańska flota uderzyła w rejonie Manili. Doszło do wielkiej bitwy morskiej, w której Amerykanie zniszczyli całą hiszpańską flotę.

Amerykanie przejęli stolicę i strategiczne punkty archipelagu, natomiast filipińscy powstańcy, korzystając z porażki Hiszpanii, zajęli sporą całego kraju.

W czerwcu prezydent Aguinaldo ogłosił niepodległość – i gdy już wydawało się, że w końcu Filipińczycy będą cieszyć się własnym państwem – szybko stało się jasne, że Amerykanie nie zamierzają do tego dopuścić.

Wojna filipińsko-amerykańska

Wojna filipińsko-amerykańska

Traktat pokojowy, podpisany w Paryżu, który ostatecznie przypieczętował upadek Imperium Hiszpańskiego zawierał punkt o zrzeczeniu się przez Hiszpanię na rzecz Stanów Zjednoczonych kilku swoich kolonii – Portoryko, wyspy Guam i właśnie Filipin.

Amerykanie zaproponowali Filipińczykom ograniczoną autonomię i rozwój ekonomiczny – ale kategorycznie odmówili niepodległości. Dlatego ponownie wybuchła wojna – tym razem wojna filipińsko-amerykańska.

W bitwie o Manilę Filipińczycy ponieśli pierwszą ogromną klęskę, tracąc 2000 żołnierzy wobec 50 żołnierzy Amerykańskich.

Wojna była brutalna – i obie strony dopuszczały się masowych zbrodni. Filipińczycy masakrowali jeńców, a Amerykanie rozstrzeliwali ludność cywilną. Powszechne były tortury, morzenie głodem i dobijanie rannych.

Filipińczycy ponosili ciężkie straty i w końcu cofnęli się do wojny partyzanckiej, próbując przeciągnąć walkę do amerykańskich wyborów prezydenckich, w których mieli nadzieję na wygraną kandydata przeciwnego aneksji. Wojska amerykańskie zdobywały jednak kolejne wyspy i w końcu rząd pierwszej Republiki Filipin został zmuszony do uznania zwierzchnictwa Stanów Zjednoczonych.

Amerykanie stracili 4 tysiące żołnierzy – natomiast Filipińczyków, w większości cywili, zginęło ponad 200 tysięcy.

Amerykanie na Filipinach

Amerykańska kolonizacja Filipin

Amerykanie rządzili Filipinami przez niecałe 40 lat. I chociaż to wielokrotnie mniej niż panowanie hiszpańskie, to do dzisiaj wpływy tej kolonizacji są na Filipinach bardzo widoczne. Amerykanom zresztą bardzo zależało na zamazaniu wszelkich związków z Hiszpanią. Wprowadzili system polityczny i prawny wzorowany na amerykańskim, nowoczesną służbę zdrowia i edukację.

I choć język hiszpański pozostał jednym z języków urzędowych aż do lat 70-ych XX wieku, to dziś powszechnym językiem na Filipinach jest amerykański angielski, który obok filipińskiego ma tutaj status języka urzędowego. Na ulicach widać wszędzie anglojęzyczne napisy, jest to język rządu, biznesu, sądów, urzędów, nauki i medycyny.

Co ciekawe, Amerykanie zmienili zdanie w sprawie niepodległości Filipin w latach 30. – a to za sprawą… cukru! W chudych czasach Wielkiego Kryzysu amerykańskie cukrownie nie były w stanie konkurować z tanim cukrem z Filipin, który miał nieograniczony dostęp do amerykańskiego rynku. Między innymi dlatego w 1935. roku kongres USA przyznał Filipinom autonomię i obiecał pełną niepodległość po 11 latach.

Ale były to lata pełne ofiar i krwi.

II wojna światowa na Filipinach

Inwazja Japonii na Filipiny

7 grudnia 1941 roku Japonia dokonała inwazji na Filipiny. Wysp broniły wojska filipińskie oraz amerykańskie. Amerykanie wycofali się na półwysep Bataan, a po rozpaczliwej obronie – do ostatniej twierdzy na Wyspie Corregidor. Po zwycięstwie Japończyków odbył się straszny Bataański marsz śmierci.

Historia Filipin z okresu II wojny światowej opisana jest w osobnym artykule:

Amerykańska inwazja na Filipiny

W kolejnej fazie Wojny na Pacyfiku, w październiku 1944 roku, wojska USA rozpoczęły kampanię mającą na celu odbicie wysp z rąk Japończyków.

To właśnie wtedy miała miejsce największa bitwa lotniskowców w historii (Bitwa na Morzu Filipińskim) oraz bitwa morska o Leyte.

W końcowej fazie kampanii doszło do Masakry Manilii, w której zginęło około 100 tysięcy Filipińczyków.

Masakra w Manili

Niepodległość Filipin

Niepodległość Filipin

W lipcu 1946 roku, zgodnie z przedwojenną obietnicą, Filipiny uzyskały niepodległość. Stany Zjednoczone pozostawiły tu swoje bazy wojskowe i pozostały ich głównym partnerem ekonomicznym. Filipiny były początkowo bardziej zależne od USA niż jakikolwiek pojedynczy amerykański stan.

W kolejnych latach wybuchło powstanie chłopskie, wspierane przez komunistów, a później spacyfikowane.

W 1957 roku w katastrofie lotniczej zginął uwielbiany przez dużą część Filipińczyków prezydent Magsaysay.

W latach 1960 Filipiny poparły rebelię w Brunei, co było wynikiem filipińskich pretensji to północnego Borneo i nieudanej próby zjednoczenia wyspiarskich państw: Indonezji, Malezji i Filipin.

Ferdinand Marcos i Różańcowa Rewolucja

Ferdinand Marcos i jego dyktatura
Rewolucja różańcowa 1986

W 1965 roku prezydentem został Ferdinand Marcos, który rządził Filipinami przez ponad 20 lat.

W 1985 doszło do rewolucji, która zakończyła jego rządy. Fotel prezydenta zdobyła Corazon Aquino, a zamach stanu przeszedł do historii jako Różańcowa Rewolucja.

Historia Filipin dotycząca czasów prezydenta Ferdinanda Marcosa i Różańowej Rewolucji opisana jest w osobnym artykule:

Współczesne Filipiny

Filipiny po rewolucji

Po 5 latach zlikwidowano amerykańskie bazy wojskowe, a prezydentem został Fidel Ramos, dawny minister obrony i szef policji Marcosa, który w kluczowym momencie przeszedł na stronę opozycji. Filipiny przeżywały szybki wzrost gospodarczy. Potem prezydentem został były aktor Joseph Estrada, usunięty jednak z urzędu wskutek oskarżeń o korupcję, nepotyzm i nadużywanie władzy.

Władzę przejęła Gloria Macapagal-Arroyo, córka prezydenta z lat 60-ych. Niespodziewanie ułaskawiła skazanego na dożywocie Estradę, który znów stanął do wyborów i nieznacznie przegrał z Benigno Aquino III, synem zastrzelonego niegdyś na lotnisku opozycjonisty oraz Corazon Aquino, która obaliła Marcosa. Przyszły prezydent został zresztą 5-krotnie postrzelony w czasie rewolucji, a jedna z kul utknęła w jego szyi na stałe.

Na początku obecnego wieku Filipiny rozwijały się prężnie i notowały ponad 7-procentowy wzrost gospodarczy. Przeprowadzono reformy, zmniejszono korupcję i podniósł się poziom życia.

Współczesne Filipiny

Terroryzm na Filipinach

Jednocześnie zaostrzyły się walki w muzułmańskich prowincjach na Sulu i Mindanao. Organizacja Abu Sajef przeprowadziła serię ataków terrorystycznych. Na Filipinach pojawiła się Al-Kaida i Państwo Islamskie.

Prezydent Rodrigo Duterte

W 2016 roku prezydentem został nieobliczalny Rodrigo Duterte, który zapowiedział brutalną walkę z dilerami narkotykowymi, egzekucje na ulicach i wypełnienie Zatoki Manilskiej 100 tysiącami ciał.